---
title: De twee gezichten van technologische innovatie
date: 2026-10-20T13:36:00+02:00
author: energiepodium
canonical_url: "https://energiepodium.nl/item/de-twee-gezichten-van-technologische-innovatie"
section: Items
---
## Metadata

- **Type**: Column
- **Datum**: 20-10-2026
- **Thema’s**: Beleid &amp; Markt, Transitie &amp; Klimaat
- **Tags**: [Klimaat](https://energiepodium.nl/tags/klimaat), [Energietransitie](https://energiepodium.nl/tags/energietransitie), [Kernenergie](https://energiepodium.nl/tags/kernenergie), [Geopolitiek](https://energiepodium.nl/tags/geopolitiek), [Innovatie](https://energiepodium.nl/tags/innovatie)
- **Auteur(s)**: Anton Buijs

## Inhoud

![Energiepodium hoofdafbeedling 25](https://energiepodium.nl/assets/img/photos/Energiepodium-hoofdafbeedling-25.png)

<p class="HoofdtekstA">Innovatieve energietechnologie speelt een cruciale rol in de energietransitie. Maar meer dan vroeger beseft Anton Buijs dat de ontwikkeling van nieuwe technologie ook gruwelijk mis kan gaan. De historische en hedendaagse voorbeelden hiervan liggen voor het oprapen. Wat betekent dit, in een bovendien steeds guurder geopolitiek klimaat, voor de kansen om de opwarming van de planeet te stoppen?</p>
<p class="Hoofdtekst">Technologie heeft vaak een januskop: aan de ene kant een goedwillend vriendelijk gezicht, aan de andere een kwaadaardige tronie. Onze verre voorouders ontdekten ooit hoe je van steen een vuistbijl en pijlpunten kon maken. Daarmee kon je tal van nuttige klusjes opknappen en dieren bejagen, maar elkaar ook gemakkelijker bevechten dan met de blote vuist. Dat laatste gebeurde dan ook voortdurend, want het verhaal van de <span lang="ar-sa" dir="rtl" xml:lang="ar-sa">‘</span>nobele wilde<span lang="ar-sa" dir="rtl" xml:lang="ar-sa">’ </span>met respect voor de omgeving<span lang="de" xml:lang="de">, die </span>van nature niet gewelddadig was en uitsluitend doodde uit noodzaak, is een hardnekkige mythe.</p><p class="Hoofdtekst">Dit is sinds de uitvinding van het eerste primitieve gereedschap niet wezenlijk veranderd. Technologie heeft de wereld sinds de eerste mensen sedentair gingen leven, spectaculair beïnvloed, maar niet louter ten goede. Dat is vooral de laatste eeuwen voelbaar geworden. De steeds sneller op elkaar volgende technologische innovaties sinds het begin van de industriële revolutie hebben de productiviteit van landbouw en industrie en de levenskwaliteit van grote groepen flink opgestuwd, maar evengoed geleid tot onvoorstelbare milieu- en natuurschade en sociale ellende. De digitale revolutie van de afgelopen decennia begon met de belofte van ongekende communicatiemogelijkheden, <span lang="it" xml:lang="it">effici</span>ëntieverbetering en voortdurende economische groei, maar heeft de samenleving ook belast met nieuwe vormen van criminaliteit, ontspoorde sociale media en, sinds kort, de dreiging van losgeslagen artificië<span lang="it" xml:lang="it">le intelligentie. </span>Over de inmiddels duivelse vernietigingskracht van het moderne met computerchips volgestouwde (kern)wapentuig zwijgen we dan maar.</p>


### Kleinzoon<p class="Hoofdtekst"><strong>Kleinzoon</strong></p><p class="Hoofdtekst">Deze twee tegenstrijdige gevolgen van technologische innovatie houden me al langer bezig, vooral in het kader van de noodzakelijke transitie naar een duurzame energievoorziening. Daarover was ik eerder optimistischer dan nu. In het najaar van 2021 droeg ik tijdens het jaarlijkse Energiepodium Debat een column voor, waarin ik me onder meer afvroeg hoe mijn toen net geboren kleinzoon over een kwarteeuw terug zou kijken op de manier waarop wij in onze tijd omgingen met onnatuurlijke klimaatverandering. Hoofdschuddend, verwachtte ik, want de dreigende crisis zou tegen die tijd allang opgelost zijn dankzij de ontwikkeling van innovatieve mitigatie- en adaptatietechnologie. Fossiele brandstoffen zouden op een bepaald moment automatisch uit de markt worden gedrukt door nieuwe en goedkopere duurzame alternatieven en de steil oplopende kosten van klimaatverandering.</p><p class="Hoofdtekst">Ik ben nog steeds van mening dat het energie- en klimaatvraagstuk niet structureel is op te lossen met nu beschikbare CO<sub>2</sub>-neutrale energietechnologie. Ook niet als we daaraan het meer omstreden kernenergie toevoegen. Maar of de benodigde doorbraken – denk aan de eeuwige belofte kernfusie – op tijd zullen komen om de ergste ellende te voorkomen, weet ik niet meer zo zeker. Voorlopig zal het bestrijden van de ingrijpendste effecten van klimaatverandering steeds meer prioriteit krijgen nu de klimaatrampen zich in versneld tempo opstapelen. </p><p class="Hoofdtekst">Dat er onvoldoende schot in de zaak zit, heeft onder meer te maken met de afnemende meeropbrengst van de nieuwste innovaties. Die beperkt zich momenteel hoofdzakelijk tot uitbreiding en verbetering van het bestaande: meer zonnepanelen met een verhoogd rendement, meer en hogere windmolens en meer batterijen met toenemende opslagcapaciteit. Effectievere methoden om biobrandstoffen te produceren, investeringen in groene waterstof en ‘kleine’ modulaire kerncentrales (SMRs) horen wat mij betreft ook in dit rijtje, evenals het doelmatiger gebruik van energie. Dat laatste is trouwens een krachtig maar helaas ook veronachtzaamd middel. Martien Visser wees er recentelijk <a href="https://www.energiepodium.nl/item/energiebesparing-best-belangrijk-maar-hoeveel-besparen-we-eigenlijk"><span class="Hyperlink0">op deze plek</span></a> weer eens op dat Nederland meer CO<sub>2</sub>-uitstoot vermijdt dankzij energiebesparende maatregelen dan door het vervangen van fossiele energie door wind en zon. Er is op dit gebied nog een wereld te winnen, maar het helpt niet dat het een traag en weinig mediageniek proces is, waaraan voor politici en bestuurders (daarom) weinig eer is te behalen. </p><p class="Hoofdtekst">Begrijp me goed, het is niet niks en onder de huidige omstandigheden essentieel om vooruit te komen, maar niet voldoende om de opwarming van de aarde onder het in Parijs afgesproken temperatuurmaximum te houden. Voeg daar het verslechterde geopolitieke klimaat en de zorgen over de concurrentiekracht van vervuilende industrieën bij en de verwezenlijking van klimaatdoelen lijkt verder weg dan ooit. </p>


### Geo-engineering<p><strong>Geo-engineering </strong></p><p>Hoe groot is het risico dat wereldleiders daarom hun toevlucht nemen tot technologie die zo mogelijk nog gevaarlijker is dan klimaatverandering? Dan heb ik het niet over de bouw van meer moderne kerncentrales, waarvan de risico’s op veiligheids- en milieugebied beheersbaar zijn. Ook niet over de nadelen van 200 meter hoge windmolens op land die het uitzicht en welbevinden van omwonenden bederven. Evenmin over batterijen, waarin zwaar vervuilende grondstoffen moeten worden verwerkt die vaak onder mensonterende omstandigheden worden gewonnen. En tenslotte ook niet over Carbon Capture &amp; Storage (CCS), een techniek die gasvormige CO2-emissies voorkomt, maar waarvan critici vinden dat die het verbruik van fossiele brandstoffen verlengt in plaats van terugdringt. Dit zijn stuk voor stuk reële problemen, die echter niets afdoen aan de noodzaak om deze technologieën nu in te zetten.</p><p>Waar ik het wel over heb, is geo-engineering, een verzamelbegrip voor uiteenlopende technologieën die beogen de plaatselijke effecten van klimaatverandering tegen te gaan door in te grijpen in natuurlijke klimaatsystemen. Voorbeelden zijn het verwijderen van CO2 met chemische middelen uit de atmosfeer, of het weren van zonlicht door het injecteren van aerosolen in diezelfde atmosfeer. </p><p>Geo-engineering roept tal van ethische vragen op. De uiteindelijke impact op het klimaat en lokale weerpatronen is onzeker, waardoor het risico op rampen en gewapende conflicten tussen staten als gevolg van plaatselijk onbedoelde neveneffecten, toeneemt. Niet aan beginnen dus.</p>

> “Niet aan beginnen dus.”

<p>Een ander gevaar waarvan de omvang met de dag duidelijker wordt, is artificiële intelligentie. Wat hier voor de samenleving als geheel geldt, gaat ook op voor energiesystemen. Het streven naar steeds hogere efficiëntie mag onder geen omstandigheid ontaarden in het opgeven van menselijke controle. Hoe groot dit risico is, bleek onlangs toen AI-agents in staat bleken op eigen houtje gevoelige informatiesystemen te hacken. Stel je voor dat dit onze energiesystemen overkomt. Wat dan gebeurt, zal van een veel ernstiger orde zijn dan andere zorgwekkende gevolgen van de inmiddels doorgeschoten digitalisering: het hacken van bedrijven en overheidsorganisaties door criminelen en vijandige mogendheden, het uitvallen van administratieve, logistieke en financiële systemen zonder dat een back-up beschikbaar is, enzovoort.</p><p>Samenvattend, om klimaatverandering te bestrijden kunnen we niet zonder (innovatieve) technologie. Het is echter van het grootste belang dat dit besef niet leidt tot onverantwoordelijke experimenten die ons, om een in deze context toepasselijk gezegde te gebruiken, van de regen in de drup helpen. <br /> </p>

