Door klimaatverandering is koolstof de laatste decennia vooral negatief in het nieuws geweest: koolstof is onderdeel van de ‘oude economie’ en vervuilend en we moeten er zo snel mogelijk van af. De eerste keer dat ik me dat realiseerde was in gesprekken met bewoners over het Barendrecht CO₂ opslag project. Sommige mensen waren oprecht overtuigd dat CO₂ een gevaarlijk spulletje was. Want waarom zou je het anders diep onder de grond willen stoppen. Die angsten werden aangewakkerd en versterkt door tegenstanders van CO₂-opslag in het algemeen. Hoe anders was dat een paar jaar daarvoor bij de feestelijke opening door koningin Beatrix van de OCAP-pijpleiding. Deze leiding ging CO₂ van Shell Pernis naar het Westland brengen zodat de tomaten en rozen sneller zouden groeien. Technisch gezien waren de externe risico’s van dit project waarschijnlijk groter dan van het Barendrecht project, maar de beeldvorming was toen positief en er waren geen tegenstanders die twijfel zaaiden over de veiligheid. Een groot contrast met de situatie in Barendrecht.
Bijna twintig jaar later is het nog niet veel beter met de reputatie van koolstof en CCS. Politieke partijen die praten over de economie van de toekomst hebben het zelden over nieuwe manieren om koolstof te gebruiken en negatieve impacts te beperken. Aan de linkerkant focussen de partijen liever op meteen ‘echt’ duurzame technieken zoals zon, wind en groene waterstof. En aan de rechterzijde is de hoop op kernenergie gevestigd en mag fossiele energie ook zonder CCS nog wel een tijdje gebruikt worden. Slechts enkele middenpartijen noemen CCS en koolstofverwijdering in het verkiezingsprogramma. En dat terwijl het de belangrijkste techniek is om de emissiedoelstellingen in de industrie te halen en om de totale systeemkosten van de transitie niet uit de hand te laten lopen.
Die negatieve reputatie is echter niet terecht. En we kunnen ook helemaal niet zonder koolstof. Kijk om je heen en probeer producten te vinden waar geen koolstof in zit. Het zijn er maar weinig. Koolstofverwijdering uit de atmosfeer is de basis van al het leven op aarde. De mens bestaat voor ongeveer 18% uit koolstof. Hoe verbonden ons bestaan en onze welvaart zijn met koolstof wordt prachtig beschreven in de boeken ‘Symphony in C’ en ‘The Story of CO₂ is the Story of Everything’. Decarboniseren of ontkoling is dan ook een verkeerd en onmogelijk doel. Voedsel, kleding, gebouwen, kunststoffen, medicijnen, bijna overal zit koolstof in. En daarom zullen we beter moeten worden in koolstofbeheer: het verantwoordelijk omgaan met koolstofvoorraden en -stromen. Op dit moment gaat dat behoorlijk mis: de mens verplaats nog gigatonnen koolstof per jaar uit de geosfeer en biosfeer naar de atmosfeer. Met als gevolg klimaatverandering.
“Zet een toonaangevend Carbon4Good Instituut op waar de kennis over koolstofmanagement in brede zin wordt verzameld en verder wordt ontwikkeld”
Dat moet dus veranderen. Koolstofbeheer is niet zoals sommige mensen denken een tijdelijke opgave die alleen tijdens de transitie van ‘petrostate’ naar ‘electrostate’ nodig is. Zelfs als er geen druppel olie meer geproduceerd wordt zal er nog aandacht moeten zijn voor koolstofstromen en emissies. De nadruk zal wel verschuiven van fossiele koolstof naar biogene koolstof en circulaire koolstof.
Dit is een enorme omschakeling. Van een koolstofeconomie waarin fossiele koolstof dominant is naar een meer circulaire economie waarin koolstof minder als brandstof en meer als grondstof wordt ingezet. En waarin permanente koolstofverwijdering deze eeuw op grote schaal nodig zal zijn om de temperatuurstijging binnen acceptabele grenzen te houden. In hoeverre en hoe lang er nog fossiele koolstof nodig zal zijn is moeilijk in te schatten op dit moment, en zal per land verschillen. Maar wat er nog gebruikt wordt zal binnen enkele decennia alleen nog op een klimaat-neutrale manier gebruikt mogen worden.
In de toekomst zal koolstof een kleinere, maar nog steeds heel belangrijke rol spelen. Alle sectoren hebben hiermee te maken. Het leuke is dat er heel veel synergie potentieel is tussen de uitdagingen die er zijn om de landbouw te verduurzamen, de economie meer circulair te maken, de chemie te vergroenen, de woningbouw duurzamer te maken, en de energie betrouwbaar, betaalbaar en klimaatneutraal te maken. En het goede nieuws is dat Nederland een uitstekende uitgangspositie heeft om deze uitdaging aan te gaan en de synergiën te benutten. We hebben de kennis, infrastructuur en bedrijven die dit mogelijk kunnen maken, plus korte afstanden tussen industrie, biomassa- en afval producenten, CO₂-opslag locaties, en andere koolstof(her)gebruikers. Sectoren zoals energie, chemie en landbouw moeten veel nauwer gaan samenwerken om deze synergiën optimaal te benutten.
Mijn pleidooi daarom is dat Nederland en de politiek koolstof en de bijbehorende technieken gaat zien als een kans in plaats van als iets negatiefs dat zo snel mogelijk ‘afgebouwd’ moet worden. Zet een toonaangevend Carbon4Good Instituut op waar de kennis over koolstofmanagement in brede zin wordt verzameld en verder wordt ontwikkeld. Kennis over technieken, maar ook kennis over koolstof-accounting methoden, koolstof credits, draagvlak, beleid en regulering. Op al deze terreinen is nog veel innovatie nodig en mogelijk en Nederland heeft een uitstekende uitgangspositie om deze ontwikkelingen te beïnvloeden en te helpen vormgeven. Koolstof voor Goed!